Adil Hacıömeroğlu: ÖLÜ EKMEĞİ
Dursun Akçam’ın romanları gibi öyküleri de çok başarılı. Konu seçimi oldukça çarpıcı. Öykülerindeki konuları doğup büyüdüğü topraklardaki toplumsal olaylardan seçmiş. O, Ardahan ve çevresinin sesi olmuş. Açlığın, yokluğun, yoksulluğun, çaresizliğin, terk edilmişliğin insanları yiyip bitirdiği bir coğrafyanın yazarı Akçam. Bu topraklarda insanın değeri yok! Bir avuç egemenin çıkar değirmeninde öğütülen köylülerin umutsuzluk toprağında çaresizliğinin fotoğrafını sözcüklerle çiziyor çok değerli yazarımız.
Dursun Akçam’ın Köyden İndim Şehire/Kafkas Kızı ve Ölü Ekmeği adlı öykü kitaplarındaki öyküleri bir solukta okudum hem de yüreğim yanarak. İnsanı çok derinden etkiliyor kitaplardaki her öykü.
Ölü Ekmeği’nde toplam 11 öykü var. Hepsi birbirinden acıklı, yürek parçalayıcı. Yoksulluğun ağalık düzeninin, köylülere bir türlü uzanamayan devlet elinin yoksunluğunun yok ettiği insanlar var öykülerde. Devlet görevlileri vergi toplarken var. O vergi ki, köylülerin çoğunu kış boyu aç bırakmakta.
Toplumun en çok ezilenleri öncelikle çocuklar.. Ardında ise kadınlar… Kadının adı yok bu topraklarda. Alınıp satılan bir maldan farksız. Kız çocukları pazarda satılır gibi satılıyor ergenlik çağına girer girmez. Gerçi ergen olmadan da kocaya verilenler var. Kız babaları bu işten hem birkaç kuruş kazanıyor hem de sofralarından bir boğazı eksiltiyorlar.
Erkek çocuklar, küçük yaşta ağaların yanına yanaşma olarak gönderiliyor boğaz tokluğuna çalışmak için. Azıcık vicdanı olan ağa, yanında çalışan çocuğa üç beş kuruş veriyor. Ancak çoğu, onlara üç öğün yemeği ve yatacak bir yeri bile çok görüyor. Bu çocuklar, ahırlarda hayvan yemliklerinde geceyi geçiriyor gübre kokuları içinde.
Kitap, adını “Ölü Ekmeği” öyküsünden alıyor. Peki, neden ölü ekmeği?
İnsanlar, özellikle de çocuklar günlerce doğru düzgün karnını doyuramıyor, deyim yerindeyse aç geziyor insanlar çoluk çocuk. Elinde bir dilim ekmekle dışarı çıkan çocuk, bir lokma yiyemeden elindekini diğerlerine kaptırıyor. Kardeşler arasında bile bir dilim ekmek için alt alta üst üste dövüşler oluyor. Temel beslenme aracı arpa ekmeği… O da bulunabilirse…
Ölü Ekmeği öyküsünün kahramanının kardeşi Ali hasta. Başta ağabeyi olmak üzere komşu çocuklar da onun ölmesini bekliyor. Neden mi? Gelenek olduğu üzere cenaze evine yemek getirilir. Sözü edilen köyde ise yemeği bir yana bırakalım ekmek ve pişi geldiğinde herkes bayram ediyor. En azından birkaç gün ev halkı kuru ekmek de olsa yiyebiliyor evden çıkan ölünün hatırına. Başkahramanımızla arkadaşı Meco, iddiaya giriyor Ali’nin ölüp ölmediği üstüne.
“İçimde karışık bir duygu. İyi olurdu Ali’nin ölmesi, ben de istiyordum! Başsağlığına gelen komşular ekmek getirirlerdi, yumuşak yumuşak buğday ekmeği! Bir yutuşta inerdi boğazımdan aşağı. Pişi de getirirlerdi, ortası delik kırmızı pişiler! (Dursun Akçam, Ölü Ekmeği, Literatür Yayınları, 3. Basım, Mart 2021, s. 39)” Bu sözler yorum gerektirir mi?
Ölü Ekmeği’nde beni en çok etkileyen öykülerden biri de Seher. İnsanlar karınlarını doyuramıyor. Arpa ekmeği bile bulunamaz oluyor. Kadınlar; dağda, tepede, çayırda ot toplamaya gidiyorlar çocuklarına bir öğünlük yemek yapmak için. Ot toplarken kendileri de ot yiyorlar. Kısacası, hayvanlar gibi otluyorlar. Ağızları, burunları yeşilleniyor otlarla. Seher de çocuklarını beslemek için ot toplayan kadınlarla birlikte. Yediği otlar onu zehirliyor. Eve geliyor gelmesine, ama ayakta duracak durumu yok! Konu komşu toplanıyor başına. Bildikleri sağaltımları yapıyorlar kendilerince. Ancak bir türlü iyileştiremiyorlar güzel Seher’i. Seher can veriyor. Dört çocuğunu geride öksüz bırakarak.
İnsanların otlayarak yaşama tutunmaya çalışmaları çok acıklı değil mi? Günümüzde birçok insanın inanmayacağı bir şey bu belki de. Yüzyıllardır onları yok sayan bir toplumsal düzenin değişmesi niye bir kısım insanları rahatsız etti? Köylünün toprak sahibi olması nasıl bir siyasal örgütlenmeyle engellendi? Dişiyle tırnağıyla toprağa tutunan ve yılın on iki ayı üreten bir toplumsal sınıfın bunca yoksullaşması, yaşayamayacak durma gelmesinin sorumluları kimler?
Ne yazık ki köylümüzün yaşadığı yoksulluğu, yoksunluğu, açlığı, onun içinde bulunduğu çağ dışı toplumsal düzeni dile getiren yazarlarımız ülkemiz yöneticilerince istenmeyen adamlar olarak görüldü, gösterildi. Dövülüp sövülerek, sürülerek tutukevlerine atıldılar. Akıl almaz suçlamalarla halkın gözünden düşürülmeye çalışıldılar. Dursun Akçam da bu yazarlardan biri…
Türkiye’yi yıllardır yönetenler, ülkemizin büyük sorunlarını halletmeye çalışmayıp tersine onları görmezden geldiler. Görenleri de haksız yere suçladırlar. Oysa onlar, yurt sorunlarını çözmek için işbaşına geliyor. Kendi halkına, gerçekleri görüp söyleyen aydınlara düşmanlık, halkımızın verdiği emanete ihanet değil de nedir?
Dursun Akçam’ı ve köylerimizin, halkımızın sorunlarını yazıp anlatan yazarlarımızı okuyalım, okutalım ki ülkemiz kör karanlıktan kurtulsun. Halkının sorunlarını dile getirmeyene aydın denir mi hiç?
Köyden İndim Şehire/Kafkas Kızı ve Ölü Ekmeği kitaplarındaki öyküleri içim yanarak gözyaşlarıyla okudum. Bazı öykülerde anlatılanlara insan yüreğinin dayanması olanaksız. İnsan, insanlığından utanıyor okurken. Bu tür kitapları okuyup okutalım ki ülkemiz gerçekleriyle yüzleşelim. Halkımızın sorunlarını bilmeden onları çözemeyiz.
Adil Hacıömeroğlu
20 Kasım 2026
TRABZON’DAN TÜM TÜRKİYE’YE
